Drie soorten op de Antillen
Op de stranden van de Caribische eilanden die deel uitmaken van het Koninkrijk der Nederlanden nestelen drie soorten zeeschildpadden regelmatig: de groene zeeschildpad (Chelonia mydas), de karetschildpad (Eretmochelys imbricata) en de lederschildpad (Dermochelys coriacea). Alle drie staan op de Rode Lijst van de IUCN als kwetsbaar of ernstig bedreigd. Naast de drie nestende soorten worden ook bijtschildpadden (Caretta caretta) sporadisch waargenomen in de wateren rondom de eilanden, maar die nestelen hier niet.
De groene zeeschildpad en de karetschildpad zijn het meest actief op de ABC-eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao). De lederschildpad — de grootste zeeschildpad ter wereld met een schaallengte tot 180 centimeter en een gewicht tot 700 kilogram — nestelt sporadischer en wordt vaker waargenomen bij de SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius). Alle soorten zijn al tientallen miljoenen jaren geëvolueerd en zijn nauw verbonden aan dezelfde strandtypen die ze generaties lang gebruiken.
Wanneer is het broedseizoen?
Het nestelseizoen begint doorgaans in april en loopt door tot en met november, met een piek tussen juni en september. Wijfjes komen 's nachts aan land, bij voorkeur op hetzelfde strand waar ze zelf zijn uitgebroed — een gedrag dat men site fidelity noemt. Ze navigeren met behulp van het aardmagnetisch veld en herkennen de chemische samenstelling van het thuisstrand.
Na het neerleggen van de eieren (een nest bevat gemiddeld 80 tot 120 eieren) bedekt de schildpad het nest met zand en keert terug naar zee. Het uitbroeden duurt 55 tot 70 dagen afhankelijk van de zandtemperatuur. Hoe warmer het zand, hoe sneller de ontwikkeling en hoe meer vrouwtjes er uitkomen — een relatie die door klimaatverandering aandacht vraagt van onderzoekers, want een te sterk vrouwelijk overwicht kan de populatiegenetica onder druk zetten. Jonge schildpadden duiken kort na het uitkomen richting het water, vrijwel altijd 's nachts; kunstlicht van gebouwen of straten kan ze in de verkeerde richting sturen.
Hetzelfde vrouwtje kan in één seizoen drie tot vijf keer nestelen, met een interval van circa twee weken tussen elk legsel. Ze keert daarna pas na twee tot vijf jaar terug naar hetzelfde strand. Mannetjes verlaten de zee nooit; ze paren in het water vlak voor de kust.
Nestelplaatsen per eiland
Op Aruba zijn de voornaamste nestelstranden Eagle Beach, Arashi en de stranden ten zuiden van San Nicolas. De AMSZ (Aruba Marine Mammal and Sea Turtle Foundation) volgt nesten en voert aantalsmonitoring uit. Op Eagle Beach zijn sommige nesten gemarkeerd met houten omheiningen door de AMSZ; je ziet ze als je vroeg 's ochtends langs het strand loopt.
Op Bonaire worden nesten langs bijna de gehele westkust geregistreerd, met concentraties bij Sorobon Beach en de kustlijn van het Washington Slagbaai Park. Bonaire heeft actieve beschermingsprogramma's in samenwerking met STINAPA (het eilandelijk parkenbeheer). Het Washington Slagbaai Park biedt ook een relatief onverstoord nestelgebied doordat het strand er minder belopen is dan bij de toeristische westkust.
Op Curaçao zijn Playa Kalki, Grote Knip en de stranden van het westelijke kustgebied bekende nestellocaties. De Curaçao Sea Turtle Conservation Foundation (Seaturtles.org) begeleidt vrijwilligers bij nachtelijke nestmonitoring. Nesten worden gemarkeerd en jaarlijks worden aantallen bijgehouden om langetermijntrends te volgen.
Op Sint Maarten en de Franse kant (Saint-Martin) nestelen schildpadden op onder meer Guana Bay en Baie Longue. De Nature Foundation Sint Maarten organiseert patrouillerondes in het seizoen en werkt samen met de Franse autoriteiten op Saint-Martin.
Regels en omgangsrichtlijnen
Zeeschildpadden zijn beschermd onder zowel nationaal Antilliaans en Arubaans recht als internationale verdragen (CITES, MARPOL). Dat betekent in de praktijk:
- Nesten niet betreden of verplaatsen. - 's Nachts geen felle fakkels of zaklampen richting het water richten; kunstlicht desoriënteert zowel de nestende vrouwtjes als de net uitgekomen jongen. - Op afstand blijven van een schildpad die aan het nesten is — minimaal 5 meter en geen direct fotoflitslicht. - Nesten zijn vaak gemarkeerd met stakes en linten door monitoringteams; blijf er buiten.
Overtredingen kunnen bekeurd worden. Verwijder ook geen aangespoeld drijfvuil van geneste stranden zonder overleg: materiaal dat te water is geslagen kan als beschutting voor een nest functioneren. Houd bij het rijden langs kustpaden in het nestelseizoen je snelheid laag; schildpadden die richting het water lopen worden 's nachts soms aangereden op wegen langs de kustlijn.
Hotels en resorts op de eilanden zijn gebonden aan lichtreductieverplichtingen op en nabij nestelstranden. Als je op een resort verblijft aan een nestelstrand, vraag dan het management of ze lichtreductiebeleid hanteren; dat is ook een signaal naar het hotel over wat gasten waarderen.
Hoe je als reiziger kunt bijdragen
Meerdere organisaties op de eilanden zoeken in het seizoen naar vrijwilligers voor nacht-patrouillerondes. Je loopt mee, telt nesten, meet de schaallengte van nestende vrouwtjes en noteert bijzonderheden. Voorkennis is niet vereist; begeleiding wel. Informeer bij STINAPA op Bonaire, Seaturtles.org op Curaçao of de Nature Foundation op Sint Maarten. Vrijwilligerswerk is doorgaans in blokken van één week tot twee weken te boeken; meld je ruim voor je vertrek aan.
Als je snorkelt of duikt, is de kans op een ontmoeting met een groene zeeschildpad in het water hoog — met name op Bonaire en bij de riffen van Curaçao. Geef de schildpad ruimte, zwem niet rechtstreeks op hem af en raak hem niet aan. Schildpadden die voeden of rusten moeten dat ongestoord kunnen doen; ze komen omhoog om adem te halen en hebben daar onbelemmerde toegang tot het wateroppervlak voor nodig. Een schildpad die opgejaagd wordt, kan in paniek onder een rots schuilen en vervolgens te lang onder water blijven.
De aanwezigheid van zeeschildpadden is ook een goede indicatie van de gezondheid van het rif: ze zijn een toppredator in het herbivore netwerk en hun afwezigheid heeft directe gevolgen voor de algengroei op het koraal. Zie ook Zwemmen met zeeschildpadden op Curaçao en Bonaire voor specifieke snorkel- en duikplekken.